Cd-rot

Ha je dacht dat jouw gegevens honderd jaar veilig waren op de archief-cd’s die je zopas brandde? De waarheid is dat cd’s in rotvaart kapotrotten.
De levensduur van cd’s en dvd’s wordt geschat op tussen de vijftien en de driehonderd jaar. Niemand weet het écht, maar de meest gehoorde schatting is toch ruim honderd jaar. Frank Van Uffelen, een vriend van me die werkt bij Siemens, voerde enkele weken geleden een steekproef uit in zijn cd-archief. Alle cd’s waren rechtop bewaard in een Case Logic mapje. Ze waren nauwelijks gebruikt om er gegevens van te lezen. De resultaten van een test met gespecialiseerde software (Kprobe, de links openen in een nieuw venster) waren ontnuchterend. Ongeveer driekwart van de cd’s vertoonde zogenaamde C2-fouten.

 
Onleesbaar Swistec cd

Foutniveaus
Een cd heeft drie foutniveaus. C1-fouten komen bijna altijd voor. Dit zijn minder ernstige fouten die worden doorgestuurd naar de C2-foutdecoder. C2-fouten worden doorgestuurd naar de ECC (Error Correction Code)-decoder of, bij muziek-cd’s, geïnterpoleerd.
De ECC-decoder is verantwoordelijk voor het corrigeren van fouten die de C2-foutdecoder niet kon herstellen. Als ECC faalt, dan is de cd onleesbaar. C2-fouten mogen op een "goede" cd niet voorkomen. Driekwart van de cd’s uit Frank’s archief vertoonden echter wél C2-fouten. Alle cd’s uit de steekproef die ouder waren dan drie maanden vertoonden C2-fouten. Het ging hier om cd’s van merken zoals Fuji, Philips, Silver Disc en Sony.
Ongeveer een week nadat Frank me over zijn steekproef had verteld, verspreide het persbureau AP een verhaal over cd-rot dat bij ons ondermeer door De Morgen werd overgenomen. In het verhaal kwam onder andere een gebruiker aan het woord die na een verhuis vaststelde dat 15 à 20 procent van zijn cd-archief van 2.000 cd’s niet meer leesbaar was.

Honderd jaar
Cd’s kunnen wellicht wel degelijk de honderd halen. Maar dan moeten ze goed geproduceerd zijn, je moet ze goed behandelen en je moet ze goed bewaren. Voor wat betreft de productie kun je niet afgaan op de merknaam. Alle cd’s worden geproduceerd door een handvol bedrijven (CMC, Mitsui, Taiyo Yuden). Merken zoals BASF, Philips en Sony plakken er hun eigen merknaam op en schakelen soms over naar een andere fabrikant zonder dat je dit aan de cd kunt zien. (Er bestaat wel software waarmee je de eigenlijke fabrikant kunt achterhalen.)
Als de merknaam geen garanties biedt, waaraan kun je dan een "goede" cd herkennen? Als leek heb je hier weinig houvast. Een goudkleurige reflectielaag is beter dan een zilverkleurige, maar goudkleurige cd’s zijn moeilijk te vinden. De kwaliteit van de kleurstof waarin de laser zijn putjes brandt en van de beschermende afdeklaag spelen ook een rol. Als leek kun je die echter niet beoordelen. Je kunt eigenlijk niet méér doen dan er voor zorgen dat je geen cd’s koopt met externe mankementen, zoals een afbladderende afdeklaag of zichtbare onregelmatigheden in de kleurstof of in de afdeklaag.

Archiveren
Als je een cd maakt voor archiefdoeleinden dan gebruik je uitsluitend cd-r’s, geen cd-rw’s. Schrijf op zo laag mogelijke snelheid in een goede recorder (bijvoorbeeld Plextor). Je mag echter ook niet té traag schrijven, omdat cd-r’s geoptimaliseerd zijn voor bepaalde snelheden. Vuistregel is de laagste schrijfsnelheid van het opgegeven bereik te gebruiken (bijvoorbeeld 8X voor een 8X-24X cd-r).
Met een viltstift schrijven op een cd is uit den boze. De bovenkant van een cd is eigenlijk zijn zwakste kant, omdat de verf hier dun is aangebracht. Het minste putje kan lucht doorlaten en zorgen voor oxidatie van de onderlaag. Om dezelfde reden mag je geen etiketten op de cd kleven.
Bewaar cd’s op een donker, droge en koele plaats. Bewaar ze altijd rechtopstaand, nooit op elkaar gestapeld. Maak altijd twee kopieën. Controleer het archief om de twee à drie jaar en herbrandt cd’s met hogere foutniveaus.
Wat als een gearchiveerde cd toch leesfouten geeft? Maak de cd dan zuiver door met een zachte doek van het centrum naar de rand te wrijven (maar nooit in cirkels). Zet je lezer in de laagste leessnelheid (sommige fabrikanten zoals Plextor ondersteunen dit via speciale software). Probeer eventueel een andere cd-lezer uit. Lukt het nog niet, gebruik dan gespecialiseerde software zoals SkipDoctor om zoveel mogelijk gegevens te redden.
O ja, en denk niet dat de redding komt van dvd’s. Die zijn volgens Frank Van Uffelen immers nog minder betrouwbaar dan cd’s. Maar dat is een ander verhaal.