Van analoog naar digitaal

De oudere jongeren onder ons hebben wellicht nog een flinke verzameling lp’s. De kans is groot dat die alleen liggen stof te verzamelen. Alleen echte melomanen zweren nog bij de lp. De grote meerderheid van de gebruikers verkiest het gemak van de cd en aanverwante digitale dragers. Gelukkig is het mogelijk om je lp-verzameling te digitaliseren. Wij leggen uit hoe je dat doet.

Hopelijk heb je je platenspeler bewaard of kun je een draaitafel van iemand lenen. Hoe beter de kwaliteit van de platenspeler, hoe beter het resultaat van het digitaliseren. Naast een platenspeler heb je een pc (of Mac) nodig met een goede (analoge) geluidskaart. Ook hier geldt dat hoe beter de geluidskaart presteert, hoe succesvoller het resultaat is van de digitalisering. Als je echt een unieke platenverzameling hebt en die perfect wilt digitaliseren moet je je een speciale professionele geluidskaart aanschaffen. Op het web vind je een benchmark van analoge geluidskaarten (de links openen een nieuw venster). Je zult merken dat ‘gewone’ geluidskaarten vooral last hebben van een slechte tot matig signaalruisverhouding (SNR) en nonlineaire vervormingen. Moderne 16/32/64-bit geluidskaarten met PCI-bus kun je voor het overige perfect gebruiken om ermee te digitaliseren.

Hardware
Je kunt je platendraaier niet rechtstreeks aansluiten op je geluidskaart. Het geluid van de lp moet immers worden versterkt en geëqualiseerd. Je moet de platendraaier daarom op een phonovoorversterker aansluiten. Je kunt dit doen via je hifiversterker, op voorwaarde dat die nog over een speciale ingang voor een platendraaier beschikt: veel moderne versterkers ontberen een dergelijke ingang. Heeft je versterker geen phono-ingang dan moet je een aparte phonovoorversterker kopen. Je kunt die bij een hifihandelaar vinden, maar ook op het web zijn er online winkels die ze verkopen. Voor minder dan 70 euro koop je bijvoorbeeld de Phono PreAmp van het Duitse bedrijf TerraTec die speciaal bedoeld is voor het digitaliseren van vinyl. Technisch verschilt de Phono PreAmp niet van een ‘gewone’ phonovoorversterker. Het apparaatje is alleen zo gebouwd dat je het zonder veel moeite kunt aansluiten op je pc: de stroom betrekt het van de gameport en de ‘uit’-kabel is van het 3,5 mm mini-jack type dat je gemakkelijk kunt aansluiten op de line-ingang van je geluidskaart. Via schuifknopjes kunt je drie ingangsniveau’s en evenzoveel uitgangsniveau’s instellen: op die manier kun je zowat elke platenspeler op je pc aansluiten, zolang die over een Moving Magnet (MM) cartridge beschikt (de duurdere Moving Coil (MC) cartridges hebben een te lage uitgangsspanning en kun je alleen gebruiken in combinatie met een speciaal daarvoor geschikte voorversterker). Maak je hier niet te veel zorgen over: als je er geen idee van hebt of je platenspeler een MM dan wel een MC cartridge heeft, is het waarschijnlijk een MM-type. Is het toch een MC-type dan kun je niets kapot maken: je zult gewoon geen geluid horen omwille van de te lage spanning.

Software
Je hebt twee stukjes software nodig: opnamesoftware en (optioneel) ‘zuiveringssoftware’. Het eerste wordt standaard meegeleverd met Windows en MacOS, het tweede moet je afzonderlijk aankopen en is meestal erg duur (typisch meer dan 240 euro). Sommige goedkopere sharewarepakketten bieden een beperkt aantal ‘zuiveringsfuncties’ voor een lagere prijs. Zuiveringssoftware kun je meestal ook gebruiken om de opname te maken en de cd te branden. Een aantal pakketten laat zelfs toe om bewerkingen zoals het verwijderen van ruis of van tikken in echte tijd (‘real time’) te verrichten, op voorwaarde dat je een voldoende snelle computer en een geschikte geluidskaart bezit. Je kunt voor de opname de standaardsoftware van het besturingssysteem gebruiken. Die biedt echter niet veel mogelijkheden. Bij de Sound Recorder van Windows is het bijvoorbeeld erg moeilijk om het correcte geluidsniveau van de opname in te stellen. Ook wordt alles eerst naar het geheugen van de computer gestuurd en kun je dus met de Sound Recorder geen volledige lp in één keer opnemen. Heb je geen zuiveringspakket met opnamefunctie dan kun je een gewoon rip-pakketten gebruiken, want die kunnen meestal ook gewoon opnemen. Ook kun je populaire sharewaregeluidspakketen zoals CoolEdit of GoldWave gebruiken. Voor het zuiveren van opnames kun je gespecialiseerde software zoals Dart Pro 98, CoolEdit 2000, Spin Doctor (gebundeld met Adaptec Easy CD Creator), Wave Corrector of Wave Repair gebruiken. Dit is gespecialiseerde en tijdrovende arbeid waarop we hier niet dieper kunnen ingaan. Lees er het (Engelstalige) webartikel Transferring LPs to CDR op na. Daar vind je ook de verwijzingen naar de webadressen van deze pakketten. Tenzij er echt heel veel tikken of ruis op de lp zit, kun je dit beter achterwege laten omdat het oorspronkelijke geluid altijd in meer of minder mate wordt vervormd als je aan het zuiveren slaat. Je kunt deze software wél gebruiken om automatisch tracks te puren uit lp’s zodat je die individueel naar cd kunt schrijven. Bij heel zachte opnames kun je eventueel de normalisatiefunctie gebruiken om de opname een beetje op te krikken naar wat we van een moderne cd gewend zijn (maar ook hierbij treedt er gegarandeerd kwaliteitsverlies op).

Schoonmaken
De ergste tikken kun je trouwens vermijden door je lp’s voor het afspelen een keer goed schoon te maken met een gespecialiseerd borsteltje en dito vloeistof. Je kunt waardevolle lp’s ook professioneel laten zuiveren bij een hifihandelaar voor je aan de opname begint.

En als je geen computer wil gebruiken?
Je kunt lp’s perfect digitaliseren zonder computer. Voor de meeste mensen zal dat trouwens gemakkelijker zijn, hoewel je niet de bewerkingen (zoals het verwijderen van tikken) kunt doen dat je wel met je pc kunt doen (met veel geduld). Je hebt de keuze tussen DAT, Minidisc en losstaande cd-opnemers. DAT is duur en bijna uitgestorven voor de gewone consument. Minidisc wordt steeds beter en geeft volgens sommigen zelfs een beter resultaat dan cdr of cdr/w, hoewel het de muziek comprimeert met verlies. Minidisc is in elk geval gebruiksvriendelijker en flexibeler dan de typische losstaande cd-recorder. Losstaande cd-recorders worden steeds populairder, maar denk eraan dat de meeste van deze apparaten alleen willen opnemen op speciale ‘audio’ cdr’s en cdr/w’s. Technisch verschillen die eigenlijk niet van hun computertegenhangers, maar ze zijn duurder omdat je er auteursrechten op betaalt. Het voordeel is wel dat je je platen kunt opnemen via je bestaande hifiversterker en dat je helemaal niets van computers hoeft te kennen.